by on with Non hai comentarios

A herdanza do imperialismo condiciona o presente. A comprensión da súa evolución é unha ferramenta necesaria para analizar as tensións xeopolíticas e económicas do século XXI. Un percorrido cronolóxico revela como as dinámicas de dominación se adaptaron aos tempos. A Conferencia de Berlín (1884-1885) foi un dos grandes acontecementos da historia contemporánea, marcando a división do globo en esferas de influencia e o reparto do continente africano. Baixo a xustificación do darwinismo social e o paternalismo civilizador, Reino Unido, Francia, Alemaña, Italia, Portugal, o Estado Español e o rei belga Leopoldo II obtiveron territorios en África, mentres que ningunha representación africana estivo presente nas negociacións. Este proceso constituíu a última e máis intensa fase de colonización, consolidando o dominio europeo, xaponés e estadounidense sobre a maior parte do mundo. A expansión imperialista do século XIX non só foi económica e política, senón tamén cultural, xerando unha nova conciencia nacionalista amparada en correntes pseudocientíficas. A explotación dos recursos naturais e a introdución de fronteiras artificiais, alleas ás realidades étnicas, sentaron as bases de conflitos posteriores. Para explicar este fenómeno, xurdiron análises teóricas que sitúan a explotación económica no centro da dinámica imperialista.

A Primeira Guerra Mundial supuxo a primeira gran fractura do sistema imperial, ao evidenciar as rivalidades interimperiais que o propio sistema xerara. Trala Segunda Guerra Mundial, o mapa político mundial experimentou unha transformación profunda co inicio da descolonización. Entre 1945 e 1960, tres ducias de novos estados en Asia e África acadaron a autonomía ou a independencia total dos seus gobernantes coloniais europeos. Un fito fundamental foi a aprobación da Resolución 1514 (XV) da Asemblea Xeral das Nacións Unidas, o 14 de decembro de 1960. Esta resolución, considerada a Carta Magna da descolonización, proclamou o dereito de todos os pobos á libre determinación e sinalou que a falta de preparación política, económica, social ou educativa non debería servir nunca de pretexto para atrasar a independencia. A partir desta Declaración, as aspiracións de máis de 50 pobos sometidos ao dominio colonial fixéronse realidade.

Con todo, a independencia política formal non implicou o fin das relacións de dominación. Xurdiu entón o neocolonialismo, definido como unha nova forma de colonia que se basea na dependencia económica, política, cultural e ideolóxica dun país con respecto a outro. A diferenza do colonialismo tradicional, o país neocolonizado non está ocupado fisicamente por forzas do país dominante; existe unha independencia política oficial, pero mantéñense outros métodos indirectos para garantir a dependencia (Banco Mundial, FMI, OMC…). Estes mecanismos inclúen o apoio a elites políticas locais e a influencia a través de institucións financeiras internacionais.

A débeda segue sendo un elemento avasallador para moitos países do Sur Global, que de media destinan o 48% do seu orzamento ao pagamento de débeda e xuros, un importe que supera a inversión en saúde, educación e desenvolvemento social. Segundo un informe de “Oxfam”, o 77% da riqueza mundial concéntrase no Norte Global, malia que estes países representan só unha quinta parte da poboación mundial. A análise desta evolución histórica permite comprender que o imperialismo é unha realidade que segue a moldear as relacións internacionais e a xerar desigualdade a nivel global.

No século XXI, o imperialismo adoptou novas formas sen perder a súa esencia. O informe “Estado del Poder 2025” do “Transnational Institute” analiza se o imperialismo estadounidense chega ao seu fin e se comeza un imperio chinés. A rivalidade entre ambas potencias maniféstase nunha competencia polo control de recursos, mercados e redes mundiais. A dominación xa non se exerce unicamente sobre territorios físicos, senón tamén no espazo dixital e nas cadeas de subministración globais, configurando un escenario de esferas de influencia renovadas.

Fontes