O municipalismo libertario é unha proposta política e social desenvolvida fundamentalmente polo pensador estadounidense Murray Bookchin a partir dos anos oitenta. Esta corrente de pensamento, inscrita dentro da ecoloxía social, parte da premisa de que a escala humana e a proximidade son condicións indispensables para unha xestión verdadeiramente democrática da vida pública. Fronte á concentración do poder nos grandes estados e na burocracia, o municipalismo libertario propón recuperar a capacidade de decisión nos espazos máis inmediatos: os barrios e as vilas. A idea central é que a cidadanía, organizada en comunidades de pequena escala, pode asumir o control directo dos asuntos que lle afectan, sen necesidade de delegar o seu poder en representantes profesionais. Deste xeito, a política deixa de ser unha actividade reservada a unha elite para se converter nunha práctica cotiá de deliberación e acordo nas asembleas veciñais.
Os piares fundamentais desta filosofía política son a democracia directa e a autoxestión dos recursos comúns. As decisións non se toman en despachos afastados, senón nas asembleas de barrio, onde os veciños e veciñas debaten e resolven cuestións que afectan a súa vida diaria. Este modelo implica a autoxestión total dos servizos públicos esenciais, como a educación, a saúde, o transporte ou a vivenda, que pasan a ser administrados pola propia comunidade e non por empresas privadas ou administracións centralizadas. A xestión municipalizada da economía oponse tanto ao capitalismo de mercado como á nacionalización estatal propugnada por certas correntes socialistas. Trátase de crear unha economía ao servizo das persoas, baseada en necesidades reais e non na acumulación de capital.
Para evitar o illamento e o localismo, o municipalismo libertario propón unha federación libre de municipios. Esta forma de organización, tamén chamada confederalismo democrático, permite que as distintas comunidades cooperen entre si para abordar problemas e proxectos de maior escala, como as comunicacións ou o intercambio de recursos, sen necesidade de crear un Estado centralizado que as subordine. A estrutura é, polo tanto, horizontal e non xerárquica: as decisións tómanse de abaixo arriba, e os delegados enviados aos consellos confederais son revogábeis en calquera momento e teñen o mandato de executar a vontade das asembleas que os elixiron. Deste xeito, búscase disolver o poder en lugar de concentralo.
Aínda que formulado teoricamente por Bookchin, este ideario entronca con prácticas históricas como as comunas medievais, os town meetings de Nova Inglaterra ou as experiencias de municipio libre durante a Revolución española de 1936. Na actualidade, as súas ideas inspiran movementos sociais moi diversos. O ecoloxismo ve nel unha ferramenta para xestionar os recursos naturais de forma sustentábel e a escala local; o feminismo, pola súa banda, atopa neste modelo unha oportunidade para visibilizar e valorar traballos tradicionalmente feminizados e construír espazos de poder non xerárquicos. A defensa da comunidade e a procura dunha economía solidaria e non competitiva son tamén eixos centrais que conectan coas loitas contemporáneas por unha vida máis xusta e habitable. A súa influencia tense deixado sentir en experiencias prácticas como o conflito kurdo en Rojava ou nos debates internos de organizacións sindicais como a CGT no Estado español.
