Na última década, o mercado da vivenda no Estado español experimentou unha fonda transformación coa entrada masiva dos denominados fondos de investimento, coñecidos popularmente como “fondos buitre”. A súa estratexia consistiu en adquirir carteiras enteiras de inmobles a prezos reducidos, aproveitando a crise financeira e as privatizacións de parques públicos de vivendas . Un exemplo salientable foi a venda en 2013 de case 1.900 vivendas de protección oficial do Concello de Madrid ao fondo Blackstone, que foron revendidas posteriormente a un valor moi superior .
Unha vez en posesión dos inmobles, o modelo de negocio destas entidades baséase en maximizar a rendibilidade mediante subidas abusivas dos alugueiros e a presión sobre os inquilinos. Casos como o de Maricarmen, unha anciá de 87 anos que vive no mesmo piso de Madrid desde hai sete décadas, ilustran esta dinámica. Trala compra do edificio por un fondo, a empresa propietaria pretendeu incrementarlle a renda dos 440 euros que pagaba a 1.650 euros mensuais, unha cantidade superior á súa pensión, o que provocou unha orde de desafiuzamento .
As tácticas de acoso inmobiliario ou mobbing constitúen outra ferramenta habitual para forzar a saída das familias. Os veciños do número 7 da rúa Tribulete, no barrio madrileño de Lavapiés, levan dous anos soportando obras continuas, goteras, desprendementos e cortes de subministros desde que o fondo “Elix Rental Housing” mercou o edificio en 2024. Esta situación, denunciada polo Sindicato de Inquilinas, levou á primeira querela colectiva en España contra un fondo de investimento por acoso inmobiliario, unha causa xudicial que foi admitida a trámite e que sentou no banco dos acusados a directivos da empresa .
A resposta xudicial comeza a dar os seus froitos. En 2023, un xulgado de Barcelona emitiu unha sentenza pioneira que declaraba nulas nove cláusulas abusivas impostas polo fondo Azora nun contrato de aluguer, entre elas unha que permitía unha subida do 30% da renda . Este fallo supuxo un importante precedente moral e abriu a porta a que máis afectados denuncien estas prácticas.
En definitiva, a acción dos fondos de investimento evidencia a financeirización da vivenda, onde este ben de primeira necesidade é tratado como un mero activo especulativo. Fronte a esta situación, os movementos veciñais e sindicatos de inquilinos continúan mobilizándose para esixir a paralización dos desafiuzamentos e a recuperación dun parque público de vivenda que garanta o dereito a un fogar, ao mesmo tempo que a xustiza comeza a pór freo ás prácticas abusivas .