O humor político de Mafalda que o meme non sabe imitar
by on with Non hai comentarios

Mafalda cumpre 62 anos en 2026 mentres o humor político se dilúe en algoritmos. En setembro de 1964, a revista arxentina “Primera Plana” publicaba a primeira viñeta dunha nena de seis anos que odiaba a sopa e facía preguntas incómodas. Joaquín Salvador Lavado Tejón, coñecido como Quino, nacido en Mendoza en 1932, levaba anos vendendo debuxos sen moito éxito. Aquel personaxe converteuse nunha das voces críticas máis influentes da cultura latinoamericana.

A tira naceu nun contexto de ditaduras militares, Guerra Fría e radicalización social en América Latina. Quino criouse nunha familia politizada e sempre recoñeceu que toda a súa obra era política: “Sempre tratei de desenmascarar coas miñas tiras de humor as trapalladas do poder”, declarou ao xornal “El País” en 2003.

O humor de Mafalda non procuraba a gargallada fácil. O propio Quino describiu o seu estilo como “meter o bisturí” antes ca facer cóxegas. A súa ironía cirúrxica reducía o absurdo do poder a preguntas infantís que desarmaban calquera discurso dominante. A sopa, obxecto de odio eterno do personaxe, foi unha alegoría dos réximes militares, segundo explicou o autor.

O autor xa advertira en 2025 nunha entrevista o seu diagnóstico: “A xente perdeu interese na caricatura política”. Arredor de 2001, sentenciou que “hoxe o humor non pode ‘abrir cabezas’, é tan evidente todo o que ocorre que os humoristas quedamos sen o noso guión de moralismo político social”. A profecía cumpriuse: hoxe o meme non abre cabezas, só as entretén mentres as enche de desprezo.

Mafalda mesma advertía nunha tira: “De tanto aforrar en educación, fixémonos millonarios en ignorancia”. Facía pensar porque preguntaba, non porque insultaba. Hoxe a política faise para unha parte da cidadanía menos formada porque o humor que a acompaña xa non busca iluminar tanto como humillar.

O humor político como o de Quino funcionaba porque confiaba na intelixencia de quen le. Esa é a diferenza clave entre un meme e unha tira de Quino: o primeiro quere que compartas; a segunda, que reflexiones.

Fontes