“Non”: Publicidade contra o medo ou como Chile botou a Pinochet
by on with Non hai comentarios

O 5 de outubro de 1988, o ditador Augusto Pinochet someteu a súa continuidade no poder a un plebiscito deseñado para lexitimar o seu réxime. A cidadanía chilena, tras quince anos sen eleccións, respondeu cunha participación histórica e un resultado que abriu a porta á democracia.

O réxime militar fixera da Constitución de 1980 o seu marco de institucionalización. A disposición transitoria vixésimo sétima establecía que, ao remate do período presidencial, a Xunta Militar proporía un candidato único para un novo mandato de oito anos, sometido a ratificación popular. Pinochet foi designado candidato, e a papeleta ofreceu dúas opcións: o “Si”, que prolongaba o seu mando ata 1997, e o “Non”, que abría paso ás eleccións democráticas. A inscrición nos rexistros electorais acadou o 97,53% dos cidadáns habilitados, unha cifra sen precedentes na historia electoral chilena.

A campaña televisiva converteuse no eixo da contenda. Por primeira vez no país, regularon os espazos electorais na televisión: quince minutos diarios para cada opción durante os trinta días previos ao plebiscito. A oposición, articulada arredor da Concertación de Partidos pola Democracia, enfrontaba o desafío de mobilizar o voto nun clima de medo. A campaña do “No” optou por unha comunicación afastada da denuncia directa dos crimes da ditadura: baixo o lema “Chile, la alegría ya viene”, despregou unha estratexia publicitaria que apelaba á esperanza e ao futuro, utilizando as ferramentas do mercado que o propio réxime impuxera.

O resultado oficial deu a vitoria ao “Non” co 54,70% dos votos válidos (3.959.495 sufraxios), fronte ao 43% do “Si” (3.111.875). Tras vacilacións iniciais, o goberno recoñeceu o triunfo da oposición, e Pinochet viuse obrigado a convocar eleccións presidenciais e parlamentarias, entregando o mando o 11 de marzo de 1990.

Pablo Larraín levou este episodio ao cine en 2012 coa película “Non”, protagonizada por Gael García Bernal no papel dun publicista que dirixe a campaña televisiva da oposición. O filme, estreado no Festival de Cannes, foi nomeado ao Óscar á mellor película de fala non inglesa, converténdose na primeira cinta chilena en acadar esa candidatura. Larraín describiu a súa obra como unha reflexión sobre a ambigüidade daquel triunfo: a derrota de Pinochet non implicou a desaparición do modelo económico neoliberal que o réxime implantara.

A magnitude do acontecemento reside na súa dimensión fundacional. Un proceso deseñado para perpetuar unha ditadura converteuse, pola participación masiva e a decisión soberana da cidadanía, nun mecanismo que puxo fin a quince anos de réxime militar e abriu un novo ciclo político en Chile.

Fontes