Ata agora todo vai ben: “La Haine”
by on with Non hai comentarios

Cando unha sociedade non quere ver a ferida, o mellor é filmar o pus. Mathieu Kassovitz, con só 27 anos, fixo iso en 1995: coller unha cámara en branco e negro e meterse no corazón das “banlieues” parisienses para devolverlle ao espectador unha imaxe incómoda, a dunha Francia que non se recoñecía nos seus propios arrabaldes. A película non naceu dun capricho estético, senón da indignación ante a morte de Makomé M’Bowole, un adolescente abatido pola policía en 1993. Aquel disparo, silenciado polos informativos, converteuse no detonante dun guión escrito en poucas horas e rodado como unha conta atrás de vinte e catro horas.

A trama presenta tres amigos (Vinz, Hubert e Saïd) nunha periferia de formigón onde a única saída parece ser a violencia. O argumento é sinxelo: ao día seguinte dun motín, e sabendo que o seu amigo Abdel loita entre a vida e a morte nun hospital, Vinz xura matar un policía se o rapaz non sobrevive. O que segue é un paseo errático entre o barrio e o centro de París, un percorrido que desvela a distancia abisal entre a cidade luz e as sombras do “Périphérique”. A fotografía monocroma supón unha declaración de intencións: non hai matices, só claroscuros, e o espectador non pode agocharse detrás da cor.

A inmigración, a pobreza e a violencia tecían entón a paisaxe cotiá das “cités”. O trío protagonista (xudeu, negro e árabe) non é unha concesión á diversidade, senón un reflexo da mestura forzada que xeraba o abandono estatal. As taxas de paro superaban o 30 % neses barrios, e a policía actuaba como un exército de ocupación. Kassovitz non inventa nada; documenta. Cada insulto, cada rexistro abusivo, cada mirada de desprezo está extraído das declaracións de veciños e asociacións que levaban anos denunciando as “bavures” (os erros policiais que se cobraban vidas) sen que o estado asumise responsabilidade algunha.

O director, consciente do seu papel de altavoz, reivindicaba o concepto de “edutainment”: aprender divertindo, pero sen trivializar. Por iso escolleu actores non profesionais ou case debutantes (Vincent Cassel, Hubert Koundé, Saïd Taghmaoui) que aportaban unha verdade que ningún estudo de actores podería imitar. A película non xulga, pero tampouco exculpa: mostra como o odio se retroalimenta, como a humillación cotiá converte calquera xesto en chispa. A famosa frase de Hubert (“O odio xera odio”) supera o eslogan para converterse nun diagnóstico social.

No contexto dos anos noventa, Francia vivía a euforia da construción europea e a indiferenza cara ás súas periferias. Os medios de comunicación trataban as “banlieues” como territorios salvaxes, e os partidos políticos alternaban entre a promesa de reurbanización e a retórica da seguridade. “La Haine” chegou como un termómetro que marcaba unha febre xa existente, e a súa selección en Cannes (onde obtivo o premio ao mellor director) converteuna nun fenómeno incómodo. Os axentes de policía uniformados déronlle as costas no paseo da alfombra vermella, xesto que confirmaba que a ferida era real.

Hoxe a película segue a ser un documento esgotador porque as súas preguntas permanecen sen resposta. Non ofrece consolo nin receitas, e limítase a repetir aquela sentenza inicial: “O importante non é a caída. É a aterraxe”. O final abrupto, co son que corta a imaxe, non é unha conclusión senón unha constatación: a violencia non se resolve, repítese. E mentres a clase política siga mirando cara a outro lado, o formigón de París seguirá a producir novas “La Haine”.

Fontes: