A loita por unha vivenda digna foi unha constante na historia recente do estado español. Desde as primeiras mobilizacións contra os desafiuzamentos ata as actuais protestas contra a especulación inmobiliaria, os movementos veciñais e cidadáns marcaron fitos esenciais na conquista deste dereito fundamental.
Unha das maiores mobilizacións tivo lugar en 1931, cando a CNT convocou en Barcelona unha folga de alugueiros como resposta aos desaloxos masivos provocados pola crise de 1929. Preto de 100.000 familias secundaron a folga durante oito meses, nunha loita que foi duramente reprimida e que rematou co encarceramento do comité de folga e un acordo cos propietarios en 1932.
Nos anos cincuenta, as persoas que migraron masivamente do campo á cidade tiveron que instalarse en barrios periféricos carentes de servizos básicos. Foron as mulleres quenes encabezaron a loita para conseguir infraestruturas e as que construíron os barrios desde practicamente cero.
Durante a transición, as asociacións veciñais adquiriron un papel protagonista. En setembro de 1977, Madrid foi escenario de catro manifestacións históricas que reuniron preto de 300.000 persoas esixindo melloras urbanísticas e contra os concellos franquistas. Un ano despois, a Constitución española de 1978 recollía no seu artigo 47 o dereito a unha vivenda digna, artigo que hoxe en día segue sen cumprirse.
Nos oitenta, inspirado no movemento “squatter” inglés, xorde en España o movemento okupa como ferramenta de denuncia política e social. Non se trataba só de ocupar un edificio, senón de visibilizar a falta de acceso á vivenda e espazos comunitarios e propoñer alternativas autoxestionadas.
A burbulla inmobiliaria e a posterior crise financeira de 2008 volveron pór a vivenda no centro do debate. En 2006, V de Vivenda convocou sentadas periódicas non comunicadas en varias cidades; en Madrid, milleiros de mozos ocuparon a Porta do Sol nunha acción que se considera a antesala do movemento 15M. Pouco despois, en 2009, naceu en Barcelona a Plataforma de Afectados pola Hipoteca (PAH) , que popularizou campañas como “Stop Desafiuzamentos” e accións directas como os escraches a políticos. A PAH conseguiu parar máis de dous mil desaloxos e forzar cambios lexislativos.
Na actualidade, a escalada dos prezos do alugueiro e a acción dos fondos de investimento desprazaron o foco da loita das hipotecas aos alugueiros. Os sindicatos de vivenda e de inquilinos, emerxidos con forza a partir de 2017, enfróntanse á especulación financeira, á expansión dos pisos turísticos e aos abusos dos rentistas, nunha nova etapa da histórica reivindicación do dereito á vivenda.
Fontes:
- CNT. “A folga de alugueiros de 1931 en Barcelona”. Publicacións do sindicato.
- Observatorio Metropolitano. “La lucha por la vivienda en España”. Madrid, 2013.
- Plataforma de Afectados pola Hipoteca. “Memoria da PAH”. Web oficial.
- ElDiario.es. “Cronoloxía da loita pola vivenda”. VV.AA.